HABER MERKEZİ – NASA’nın Juno görevi, Jüpiter’in uydusu Io hakkında önemli bir keşfe imza attı. Uzay aracı, gerçekleştirdiği iki yakın geçiş sırasında Io’nun yüzeyinin altındaki sıcaklıkları ilk kez doğrudan ölçerek, kabuğun altında beklenenden çok daha güçlü bir ısı akışı bulunduğunu ortaya koydu.
Journal of Geophysical Research: Planets dergisinde yayımlanan çalışma, yalnızca Io’nun iç yapısına değil, Dünya’daki volkanların ve buzla kaplı uyduların nasıl çalıştığının anlaşılmasına da katkı sağlayabilir.
Güneş Sistemi’nin en aktif volkanik dünyası
Io, yüzlerce aktif volkana ev sahipliği yapıyor. Bu volkanlardan fışkıran lavlar, uydunun yüzeyindeki çarpma kraterlerini sürekli olarak erimiş kaya ile dolduruyor ve Io’yu Güneş Sistemi’nin en yoğun volkanik aktivitesine sahip gök cismi haline getiriyor.
Bu olağanüstü jeolojik hareketlilik, Jüpiter’in güçlü çekim kuvveti ile komşu uydular Europa ve Ganymede’nin uyguladığı kütle çekim etkilerinin birleşmesiyle oluşuyor. Sürekli değişen gelgit kuvvetleri nedeniyle Io’nun yüzeyi yaklaşık 100 metreye kadar yükselip alçalabiliyor. Bu süreç, uydunun iç kısmında büyük miktarda ısı üreterek yoğun volkanik faaliyetleri tetikliyor.
Beklenenden çok daha yüksek sıcaklık artışı
Juno, 30 Aralık 2023 ve 3 Şubat 2024 tarihlerinde Io’nun yüzeyine yaklaşık 1.500 kilometre kadar yaklaşarak ölçümler gerçekleştirdi.
Araştırmacılar, yüzeyin yalnızca birkaç santimetre altından onlarca metre derinliğe kadar yaptıkları ölçümlerde sıcaklığın çok hızlı arttığını belirledi. Ölçümlere göre sıcaklık, yüzeyin birkaç metre altında 22 santigrat dereceden (40 Fahrenheit derece) daha fazla yükseliyor. Bilim insanlarına göre bu artış yalnızca Güneş’ten gelen enerjiyle açıklanamayacak kadar yüksek.
Araştırma ekibi, elde edilen verileri açıklayabilecek iki olasılık üzerinde duruyor. İlk senaryoya göre, Io’nun iç kısmındaki ısı kabuğun altından sürekli olarak yüzeye doğru iletiliyor. NASA, bu durumu her metrekarenin altında yanan küçük bir gece lambasına benzetiyor. Tüm uydu ölçeğinde değerlendirildiğinde ise ortaya çıkan enerji miktarı, Dünya’nın ortalama iç ısı çıkışının yaklaşık 30 katına ulaşıyor.
İkinci olasılık ise yüzeyin altında bulunan ve zamanla soğuyan lav akıntıları. Araştırmacılar, bu lavların yaklaşık 9 ila 11 metre kalınlığında katılaşmış bir kabukla örtülü olduğunu ve bu yapıların herhangi bir anda Io yüzeyinin yaklaşık yüzde 10’unu kapladığını düşünüyor.
